Ontnuchterend portret van ‘whizzkid’ Bill Gates

De ontwikkeling van technologiebedrijf Microsoft maakte de Amerikaan Bill Gates multimiljardair en een van de grootste namen in de ICT-wereld. Minder bekend is dat het besturingssysteem voor computers niet echt uit Gates’ eigen koker kwam. Het idee kwam van zijn studievriend Paul Allen, die onder grote tijdsdruk ook het grootste deel van het besturingssysteem programmeerde. Gates grootste ‘verdienste’, zo stelt onderzoeksjournalist Tim Schwab in “Het probleem Bill Gates. De mythe van de goede miljardair”, was hij Allen zakelijk buitenspel zette en daardoor de grootste winst kon opstrijken.

Schwab schetst in zijn biografie een ontnuchterend beeld van de man die eerst naam maakte met het bestverkochte computersysteem ter wereld, daarna met zijn besluit om met zijn vermogen de wereld te verbeteren, en ten slotte met zijn plannen om concrete wereldproblemen op te lossen. Dat mogen drie heel verschillende zaken lijken, maar de Amerikaanse journalist ziet een patroon. De ‘whizzkid’ (Microsoft zou Bill Gates zo gaan noemen omdat potentiële zakenpartners de topman vanwege zijn jeugdige uitstraling niet altijd serieus namen) vertoont sociaal moeilijk gedrag en wil simpelweg geen genoegen nemen met een tweede plaats. Voor zijn plannen moet dan ook alles en iedereen wijken. Een slinkse aandelenconstructie of een achterkamertjesakkoord met hooggeplaatste vrienden en bekenden is blijkbaar geen bezwaar.

Na het lezen van de biografie blijft er weinig geloof in de goodwill van de ondernemer over.

Schwab baseerde zijn kritische biografie op tal van gesprekken met personen die te maken kregen met Gates of met zijn filantropische Bill & Melinda Gates Foundation. Het levert een onthutsend inkijkje op in de leef- en denkwereld van de bevlogen miljardair. Regelmatig lijkt het erop dat hij invloed koopt met geld, alleen voor zijn financiële belangen gaat en als weldoener geen oog heeft voor wat écht nodig is.

Kritiek op Gates en zijn stichting wordt steevast gepareerd met het argument dat er “vele levens” zijn gered door de miljarden die ze in ontwikkelingshulp en medische zorg hebben gestoken. Een non-argument, stelt Schwab, want de cijfers zijn niet goed onderbouwd en afkomstig van (gerenommeerde) organisaties die door Gates zelf werden gefinancierd.
Uit “Het probleem Bill Gates” rijst een onverkwikkelijk beeld van de man die de wereld wil redden. Na het lezen van de biografie blijft er weinig geloof in de goodwill van de ondernemer over.

Eenzijdig

Maar het gevaar van eenzijdige beeldvorming ligt op de loer. Gates mag een hork zijn, menen dat met geld alles te koop is en critici roosteren waar ze bij zijn, bij gebrek aan een duidelijke uitwerking van de reden daarvoor –of dat nu opvoeding, karakter of een persoonlijkheidsstoornis is– speelt de auteur vooral aanhangers van complottheorieën in de kaart. Conclusies over hoe Gates berichtgeving in de media beïnvloedt, zijn hoofdzakelijk gebaseerd op observaties. En de stellingname over de afhankelijkheid van organisaties die geld van de miljardair ontvangen, is soms mager onderbouwd. Let wel: praktijkvoorbeelden zijn er genoeg, maar de conclusies die Schwab daar aan verbindt, zijn wel heel stellig. Dat doet tekort aan zowel de omstreden hoofdpersoon, als aan de serieuze lezer en de ernst van Schwabs boodschap.