Met Aslan en Gandalf op reis door de levens van Lewis en Tolkien

In ”The Mythmakers” vertellen een leeuw en een tovenaar hoe Jack Lewis en Ronald Tolkien elkaar vonden en weer kwijtraakten. Het resultaat is een sprankelende biografie over twee toonaangevende christelijke auteurs, die deze maand in een Nederlandse vertaling verscheen.

De bekering van Clevis Staple (Jack) Lewis voltrekt zich op de motorfiets, terwijl hij onderweg is naar een dierentuin. Er gaat een lange zoektocht aan vooraf. „Toen we vertrokken, geloofde ik niet dat Jezus Christus de Zoon van God is”, zal Lewis daar later over schrijven. „En toen we bij de dierentuin aankwamen, geloofde ik het wel.”

De ommekeer in het leven van de latere bestsellerauteur –Lewis wordt wereldberoemd met ”De kronieken van Narnia” en tal van theologische boeken, zoals ”De afschaffing van de mens” en ”Brieven uit de hel”– is niet los te zien van zijn vriendschap met Ronald Tolkien. Jack en Ronald, collega’s aan de universiteit van Oxford, lopen elkaar op het werk tegen het lijf en ontwikkelen al snel een nauwe band. Ze delen een passie voor mythologie en literatuur, zijn op intellectueel niveau elkaars gelijken en houden allebei van verhalen schrijven.

De vriendschap werkt als een katalysator voor andere geestverwanten. Meerdere intellectuelen sluiten zich bij Lewis en Tolkien aan en vormen een lees- en schrijfclub, ”De Inklings”. Op donderdagavond lezen ze om beurten voor uit eigen werk in Lewis’ werkkamer in Magdalen College. Daarna delen ze hun –vaak niet malse– commentaar. De feedback is een mix van scherpe en schurende inzichten en levert, zo leert de geschiedenis, nieuwe en betere versies van de verhalen en onderzoeken op.

De amicale aansporingen en feedback van zijn lees- en schrijfkameraden en met name van Lewis helpen Tolkien verder als hij vastloopt met zijn manuscript ”De nieuwe hobbit”, over kwade machten die tegen elke prijs een verloren ring in hun bezit willen krijgen. Van het boek –Tolkien verandert de naam te elfder ure in ”In de ban van de ring”– zullen uiteindelijk miljoenen exemplaren worden verkocht.

Een vleugje magie

De vriendschap tussen de luidruchtige, humoristische Lewis en de bedachtzame, soms twijfelachtige Tolkien staat centraal in ”The Mythmakers. De wonderlijke vriendschap tussen C.S. Lewis en J.R.R. Tolkien”. Het boek is niet de zoveelste gortdroge biografie over een bestsellerauteur, maar een sprankelende en goed gedocumenteerde beeldroman over twee toonaangevende christelijke auteurs.

Auteur en illustrator John Hendrix, die eerder het levensverhaal van Dietrich Bonhoeffer optekende in de (niet in het Nederlands vertaalde) graphic novel ”The Faithful Spy”, koos daarbij voor een interessante insteek: hij laat het verhaal van Lewis en Tolkien vertellen door een leeuw en een tovenaar. Kenners zien in hen Aslan uit ”De kronieken van Narnia” en Gandalf uit ”In de ban van de ring”. Ze nemen de lezers als het ware mee op een nieuwe queeste langs de hoogte- en dieptepunten in de privélevens en de vriendschap van hun bedenkers.

De wat onbehouwen leeuw en de nurkse tovenaar voegen typisch Engelse humor toe aan het verhaal

Met deze insteek toont Hendrix en passant de kracht van de beeldroman als biografie: door de vertelvorm kan hij de levens van de hoofdpersonen illustreren aan de hand van hun eigen geesteskinderen. De illustraties zitten dan ook boordevol verwijzingen naar Narnia en Midden-Aarde. Dat roept herkenning op en helpt lezers om de fantasiewerelden die Lewis en Tolkien schiepen nog beter te begrijpen. De wat onbehouwen leeuw en de nurkse tovenaar voegen typisch Engelse humor toe aan het verhaal.

Wie het werk van Lewis en Tolkien wil begrijpen, kan niet om de literaire bedding heen waarin hun verhalen zijn geworteld: die van mythologie en oude sprookjes. Hendrix reserveert dan ook veel ruimte om lezers mee te nemen in de oorsprong van klassieke verhalen. Hij laat de leeuw en de tovenaar op verkenningstocht gaan naar een oude wereld vol verhalen. Vanzelfsprekend komt daar een vleugje magie bij kijken: à la Lewis, die zijn hoofdpersonen in ”Narnia” via een kleerkast naar een andere wereld transporteerde. En à la Tolkien, die in zijn magnum opus palantíri (stenen waarmee je het onbekende kon zien) introduceerde.

Bijlslag

Die uitleg is onmisbaar om het werk van Lewis en Tolkien echt goed te kunnen begrijpen, maar voor sommige lezers misschien te technisch. Overslaan kan: Hendrix maakt namelijk gebruik van zogenaamde portalen: uitleghoofdstukken waarnaar je je, al naargelang je interesse, kunt laten transporteren. Wie liever gewoon de biografische lijn volgt, kan deze uitleg dus overslaan, maar mist daarmee dus wel belangrijke informatie om het werk van beide mannen op waarde te kunnen schatten.

Anders dan in sprookjes kent de relatie tussen Lewis en Tolkien geen goede afloop

Anders dan in sprookjes kent de relatie tussen Lewis en Tolkien geen goede afloop. Terwijl Lewis in de oorlogsjaren naam maakt met apologetische bijdragen voor de BBC, worstelt Tolkien met angst en jaloezie. Er ontstaat verwijdering tussen de vrienden. De kloof wordt alleen maar groter als Lewis verliefd raakt op de getrouwde Amerikaanse auteur Helen Joy Davidman, met wie Lewis na haar scheiding voor de wet trouwt. Hij vertelt daarover niets aan Tolkien, die als vrome katholiek gruwt van zo’n relatie. Toch wordt de vriendschap nooit helemaal uitgewist. Als Lewis in 1963 overlijdt, noemt Tolkien dat een „bijlslag bij de wortels”.

In ”The Mythmakers” laat Hendrix zijn kwaliteiten zien als chroniqueur en kenner van beide bestsellerauteurs. Hendrix citeert regelmatig uit briefwisselingen en boeken van Tolkien en Lewis. Daardoor wint zijn zorgvuldig uitgevoerde grafische biografie aan kracht en authenticiteit. Het maakt van ”The Mythmakers” een waardevolle toevoeging aan alles wat er al over de vrienden en hun lees- en schrijfclub werd geschreven, en een onmisbare biografie voor liefhebbers van ”Narnia” en ”In de ban van de ring”.

(Deze recensie verscheen in het Reformatorisch Dagblad van 12-12-2025.)